Zakon Świętego Pawła Pierwszego PustelnikaSolus Cum Deo Solo

Ordo Sancti Pauli Primi Eremitae - Zakon Świętego Pawła Pierwszego Pustelnika

Liturgia dnia


Iz 29, 17-24
Ps 27 (26), 1bcde. 4. 13-14 
Mt 9, 27-31

Dziś o powołania i za powołanych modlą się:

Video




TERMINARZ
naszych spotkań 

Transmisja z
Kaplicy Matki Bożej
na Jasnej Górze


stat4u

Historia » Dzieje prowincji i poszczególnych klasztorów » Polska » Jasna Góra

Jasna GóraJasna Góra, maryjne sanktuarium narodowe w Częstochowie (a także jedno z najważniejszych w świecie) i duchowa stolica Polski z wizerunkiem Jasnogórskiej Matki Bożej. Zespół architektoniczny stanowi klasztor, bazylika, kaplica Cudownego Obrazu, arsenał, skarbiec, wieczernik oraz stacje Drogi Krzyżowej; rangę sanktuarium określa jego wyjątkowe znaczenie: religijne (własna teologia, duszpasterstwo pielgrzymów – sprawowanie sakramentów, gł. Eucharystii i pokuty, odprawianie drogi krzyżowej, Jasnogórskie Śluby Narodu, Apel i czuwania, działalność religijnych organizacji i bractw), historyczno-patriotyczne (od XVII w. forteca i punkt oporu przeciw Szwedom, centrum obrony konfederatów barskich oraz miejsce manifestacji patriotycznych, m.in. przeciwko polityce okupanta hitlerowskiego i reżimu komunistycznego), naukowe (skryptorium, drukarnia, archiwum, biblioteka, wydawanie czasopism, m.in. „Jasna Góra”, „Studia Claromontana”) i artystyczne (bogate zbiory rzemiosła złotniczego, szat liturgicznych, obrazów, działalność kompozytorów zakonnych, kapeli i chóru). Jasna Góra była także inspiracją dla twórców dzieł literackich, muzycznych i filmowych. Opiekę nad sanktuarium sprawuje Zakon Paulinów.

Jasną Górę zasiedlił 1382 książę Władysław Opolczyk, przekazując 16-osobowej grupie paulinów z Węgier, z sanktuarium maryjnego Márianosztra, kościół Narodzenia NMP na wzgórzu Częstochówka. Dobra opuszczonej parafii uzupełniła wkrótce darowizna 5 wsi z fundacji króla Władysława II Jagiełły i jego małżonki Jadwigi, dzięki czemu 24 II 1393 erygowano klasztor. Zgodnie z założeniami zakonu o charakterze pustelniczym i kontemplacyjnym, prowadzącego życie wg Reguły św. Augustyna i konstytucji zatwierdzonych w 1308 r., zakonnicy unikali początkowo duszpasterstwa otwartego, a także kaznodziejstwa i słuchania spowiedzi. W 1384 r. otrzymali obraz Matki Bożej, który spowodował rozwój kultu, nakładając na zakonników obowiązek czynnego duszpasterstwa, szczególnie kaznodziejstwa (w 1401 r. otrzymali uprawnienia do głoszenia słowa Bożego) i szafarstwa sakramentu pokuty. Od 1. poł. XV w. paulini podjęli też duszpasterstwo pielgrzymów, licznie przybywających do rozbudowującego się i zyskującego coraz większe znaczenie jasnogórskiego sanktuarium, któremu abp Wojciech Jastrzębiec w 1425 r. nadał pierwsze odpusty. Król Władysław II Jagiełło w 1430 r. powiadomił papieża Marcina V o cudach i licznych pielgrzymkach oraz o rozbudowie sanktuarium. Jednak w tym samym roku w wyniku rabunkowego napadu i kradzieży precjozów został uszkodzony obraz, który w celu restauracji przeniesiono do Krakowa. W 1434 r. powrót obrazu na Jasną Górę sprawił, że stała się ona pierwszym sanktuarium Polaków, a także Ślązaków, Czechów, Morawian i Węgrów, spośród których rekrutowali się zakonnicy klasztoru. Rządzili nim z początku paulini węgierscy, pełniący funkcje przełożonych, zwolennicy bezwzględnej surowości i eremickiego charakteru zakonu, przeciw czemu występowali paulini polscy, opowiadający się za złagodzeniem ascezy. W roku 1493 papież Aleksander VI przyznał im prawo rządzenia się własnymi statutami. O autonomię prowincji polskiej, a szczególnie klasztoru jasnogórskiego i poddanie go polskiej racji stanu (z prawem ingerencji biskupów krakowskich), zabiegał król Zygmunt I Stary (w dwóch odrębnych listach z 26 IV 1523, skierowanych do kard. protektora A. Grassiego i prowincjała Grzegorza z Kurozwęk), a po nim także król Władysław IV Waza i prymas J. Wężyk, którzy przygotowali plan separacji prowincji i podniesienia klasztoru jasnogórskiego (liczącego ok. 30 zakonników) do rangi opactwa - pod zwierzchnictwem B. Bolesławskiego, nie zrealizowany z powodu sprzeciwu generała zakonu Marcina Gruszkowicza. Jego następca Mikołaj Staszewski uzyskał w 1643 r. aprobatę konstytucji zakonnych, a styl życia i działalności dostosował do wytycznych Soboru Trydenckiego, co ożywiło działalność duszpasterską paulinów. Pozycja Jasnej Góry mimo ataków innowierców urastała do roli zwornika jednoczącego wielonarodowościową Rzeczypospolitą, a dzięki fortyfikacjom klasztor stał się także znaczącym ośrodkiem obronnym (na pograniczu Polski i Śląska), zwłaszcza podczas oblężenia szwedzkiego w 1655 r., po którym król Jan II Kazimierz i posłowie sejmu ordynaryjnego 10 VI 1658 wyrazili klasztorowi wdzięczność, nadając mu miasto Kłobuck z okolicznymi wsiami. W czasie rokoszu J.S. Lubomirskiego (1665) Jasna Góra zachowała jednak neutralność wobec bratobójczej wojny rokoszan z wojskami królewskimi, narażając się na niezadowolenie Jana II Kazimierza. Przed upadkiem Rzeczypospolitej klasztor posiadał 25 wsi, kilka młynów, 2 huty, liczne zapisy czynszowe i legaty mszalne nadzorowane przez przeora jasnogórskiego za pośrednictwem administratorów zakonu lub świeckich. W niektórych folwarkach zaprowadzono wysoką kulturę rolną, sadowniczą, ogrodniczą i hodowlaną, dość często uwalniano z poddaństwa wieśniaków; w dobrach klasztornych zbudowano kilka kościołów i kaplic, m.in. w samej Częstochowie 2 kościoły, 3 kaplice oraz szpital. Wzniesiono także wiele punktów handlowych i usługowych dla pielgrzymów.

Szczyt świetności osiągnął klasztor na przełomie XVII i XVIII w. Prowincjał Konstanty Moszyński doprowadził w 1717 r. do uroczystej koronacji cudownego obrazu, zmodernizował wiele obiektów klasztornych, popierał rzemiosło artystyczne zakonników, dbał o ich karność zakonną i poziom intelektualny oraz o splendor nabożeństw. Do spadku popularności konwentu jasnogórskiego przyczyniły się reformy oświeceniowe króla Stanisława Augusta Poniatowskiego i jego brata prymasa Michała Jerzego, którzy 1784 wyłączyli prowincję polską z klasztorem jasnogórskim (liczącym ok. 50 zakonników, w tym ok. 30 kapłanów) spod bezpośredniej jurysdykcji Stolicy Apostolskiej i generała zakonu, rezydującego na Węgrzech. Klasztorowi zagwarantowano pozorną swobodę, faktycznie zaś poddano go dworowi królewskiemu, a następnie polskiej hierarchii kościelnej.  Król Stanisław August, niezadowolony z powodu usadowienia się 1769-72 w klasztorze konfederatów barskich, zmusił paulinów do wpuszczenia w 1772 r. w obręb murów klasztornych rosyjskiej załogi księcia M. Golicyna (od tego czasu zaczęły się grabieże dzieł sztuki). W latach niewoli Polski różnorakie restrykcje utrudniały życie wspólnotowe zakonników oraz ograniczyły pielgrzymki (mimo to w 1817 r. obchodzono jubileusz 500-lecia klasztoru). W okresie międzypowstaniowym klasztor organizował patriotyczne nabożeństwa i manifestacje, rozsyłał odezwy, stawiał A. Kordeckiego za wzór patrioty. Uciążliwe były jednak interwencje pełnomocników rządowych i narzuconych Jasnej Górze delegatów biskupich oraz kontrola policyjna i cesarska inwigilacja życia wewnętrznego klasztoru. Paulini jasnogórscy, nie podzielając postawy serwilizmu wobec zaborców, wpadali w konflikty z niektórymi lojalnymi wobec władz zaborczych biskupami. Represje po powstaniu styczniowym w 1863 r. dotknęły również klasztor na Jasnej Górze. Na skutek rosyjskiej kasaty zakonów w 1864 r. w etatowym klasztorze jasnogórskim (liczącym 42 kapłanów, 24 kleryków i braci, 6 nowicjuszy) życie zakonne praktycznie zamarło. Ograniczono liczbę zakonników do 24, zniesiono klauzurę i modlitwy chórowe, rozwiązano nowicjat i filozoficzno - teologiczne studium paulińskie, a klasztor (na którego terenie przez 20 lat stacjonowali żołnierze rosyjscy) obłożono grzywnami. Z klasztoru wystąpiło wówczas 24 kleryków, 6 zakonników skazano na banicję, 2 zbiegło do Krakowa. Sytuacja polepszyła się za przeoratu Euzebiusza Rejmana, który potajemnie nawiązał kontakty ze Stolicą Apostolską i otrzymał w 1901 r. przywilej używania mitry i pastorału, ku niezadowoleniu ordynariusza diecezji włocławskiej A.K. Bereśniewicza (w 1892 r. uzyskał od władz rządowych pozwolenie na otwarcie na Jasnej Górze nowicjatu, dokonał także szeregu inwestycji, m.in. modernizacji obiektów klasztornych, budowy wieży). Stosunki paulinów jasnogórskich z miejscowym biskupem pogorszyły się po odebraniu zakonowi klasztoru św. Barbary (1891), co znacznie utrudniło kierowanie pracami konwentu i sanktuarium. Ponadto klasztor dotknęły tragiczne wydarzenia, które zahamowały jego działalność. Spośród hierarchów broniących paulinów wyróżnił się abp J. Bilczewski. Klasztor pozbawiono autonomii, poddając go kontroli komisarzy biskupich i mianując wizytatorem apostolskim ks. Władysława Bohosiewicza (kuratelę sprawował do 1930). Pod jego kierunkiem i przy współpracy z przeorem P. Markiewiczem (od 1920 generał zakonu) stopniowo dokonywały się pozytywne zmiany. Wzrastała liczba zakonników, rekrutujących się również spośród duchowieństwa diecezjalnego, opracowano też nowe konstytucje, aprobowane przez papieża Piusa XI. Rozwój klasztoru i zakonu dokonał się za generalatu Piusa Przeździeckiego. Dzięki jego staraniom paulini odzyskali niektóre dawne placówki w kraju i zasiedlili przyjęte za granicą, rozwinęli też duszpasterstwo w jasnogórskim sanktuarium, wysłali kilku kapłanów na studia do Krakowa i Rzymu, otworzyli gimnazjum i wyższe seminarium, które przetrwało do czasów współczesnych. W czasie okupacji niemieckiej (1939-45) konwent jasnogórski, zajęty w części przez Niemców, podtrzymywał kontakty z domami całego zakonu oraz ze Stolicą Apostolską i kard. A. Hlondem, żyjącym na obczyźnie, a także roztaczał opiekę charytatywną nad wysiedleńcami, jeńcami wojennymi i Żydami. Kilku z kapłanów (m.in. P. Sawicki) związało się z podziemiem. Ocalenie klasztoru (opuszczonego przez okupantów 16 I 1945) było wynikiem zabiegów dyplomacji watykańskiej i rządu polskiego w Londynie.

W okresie powojennym klasztor, pozostający w konsekwentnej opozycji wobec polityki komunistycznych władz rządowych, podjął z woli kard. S. Wyszyńskiego zadanie duchowego odrodzenia społeczeństwa przez kult maryjny, czym naraził się na represje, m.in. częste aresztowania zakonników, a w 1952 r. zamkniecie gimnazjum paulinów. Mimo to zorganizowano w 1955 r. uroczystości 300-lecia obrony Jasnej Góry, a generał zakonu Alojzy Wrzalik podczas ogólnopolskiej uroczystości 26 VIII 1956 (Jasnogórskie Śluby Narodu) publicznie zadeklarował jedność i solidarność klasztoru z uwięzionym prymasem. Paulini jasnogórscy angażują się w obsługę ruchu pielgrzymiego, trwającego niemal nieprzerwanie od polskiego Milenium, łącząc pustelniczą tradycję zakonu z posługą duszpasterską. Klasztor Jasnogórski odwiedzał papież Jan Paweł II podczas swoich pielgrzymek do Ojczyzny (1979, 1983, 1987, 1991, 1997, 1999), potwierdzając ważność sanktuarium. Na Jasną Górę przybywa rocznie ok. 4 milionów pielgrzymów z kraju i zagranicy.