Zakon Świętego Pawła Pierwszego PustelnikaSolus Cum Deo Solo

Ordo Sancti Pauli Primi Eremitae - Zakon Świętego Pawła Pierwszego Pustelnika

Liturgia dnia

Dziś o powołania i za powołanych modlą się:

Video




TERMINY
rekolekcji

Transmisja z
Kaplicy Matki Bożej
na Jasnej Górze


stat4u

Życie » Słowniczek zakonny

Abba Aramejskie słowo „abba” - „ojciec” (gr.: „abbaj”; koptyjskie: „apa” lub „abba”) jest zwrotem, którym u zarania monastycyzmu nazywano mnichów, a szczególnie tych, którzy odznaczali się wyjątkową świętością życia. Abba (= opat) był charyzmatykiem, ojcem i mistrzem życia duchowego. Otaczali go mnisi, pociągnięci świętością jego życia. Zob. hasło: Apoftegmaty.

Anachoreta patrz: Eremita.

Antyfoniarz Zakonnik, który podczas śpiewania oficjum w chórze intonuje hymny i psalmy.

Apoftegmaty Dosłownie - przypowieści. Już w IV w. gromadzono wypowiedzi ojców pustyni. Ich przypowieści mądrościowe zostały wydane pod nazwą: Apophthegmata patrum - Przypowieći Ojców. Apoftegmat to zatem krótka wypowiedź, jaką starzec kieruje do poszukującego rady i proszącego: "Abba, powiedz słowo". Pod tą samą nazwą kryją się także krótkie historie o pierwszych mnichach.

Biblioteka Oprócz miejsca służącego przechowywaniu ksiąg, w tradycji paulińskiej pełni także rolę kapitularza.

Cenobita Mnich żyjący we wspólnocie (stgr. κοινόβιον koinobion – życie we wspólnocie). Cenobityzm to formuła życia zakonnego we wspólnocie, w przeciwieństwie do anachoretyzmu czy eremityzmu. Zakonnika prowadzącego takie życie określa się mianem cenobity. Za inicjatorów życia cenobitycznego uważani są egipscy mnisi – przede wszystkim św. Pachomiusz oraz św. Szenute z Atripe. Część badaczy uważa jednak, że ta forma życia monastycznego istniała już wcześniej, a Pachomiusz nadał jej tylko określoną formę, co polegało przede wszystkim na stworzeniu Reguły kierującej życiem wspólnoty. Mnisi zobowiązani byli do posłuszeństwa wobec przełożonych, wspólnego odmawiania modlitw i uczestniczenia w Eucharystii oraz wykonywania określonej pracy na rzecz wspólnoty. W odróżnieniu od anachoretów, cenobici mieszkali razem i spożywali posiłki we wspólnym refektarzu. Na Regule Pachomiusza wzorowana była Reguła opracowana przez św. Benedykta z Nursji, dzięki czemu cenobityczny model życia został zaszczepiony na terenie Europy.

Chorał gregoriański Jednogłosowy, modalny i diatoniczny śpiew, wykonywany najczęściej w języku łacińskim. Konstytucja o Liturgii Soboru Watykańskiego II określa chorał jako "śpiew własny" Kościoła (SC 116). Jest to zbiór najstarszych melodii rzymskiego śpiewu liturgicznego. Nadano mu nazwę "gregoriańskiego" od imienia papieża Grzegorza Wielkiego, który według tradycji zebrał i uporządkował śpiew Kościoła. Źródłami chorału są m.in.: śpiewy synagogalne, elementy śpiewów późnoantycznych, hymny patrystyczne, melodie Kościoła w Rzymie, śpiew syryjski, bizantyjski i mediolański. Chorał obejmuje, oprócz najstarszych melodii, także tropy, sekwencje, muzyczne tradycje zakonne, neogregoriankę, utwory współczesne zachowujące pokrewieństwo modalne i rytmiczne z gregoriańskimi.

Chór klasztorny Kaplica klasztorna przeznaczona zwłaszcza do chóralnej (z podziałem na dwa chóry, śpiewające wersety na przemian) celebracji oficjum. Czasem nazywany jest "oratorium". W tradycji monastycznej chóry umieszczane były zazwyczaj w głębi prezbiterium i oddzielone były ołtarzem od reszty prezbiterium. W tradycji paulińskiej chóry budowane są najczęściej nad zakrystią i połączone są oknami z prezbiterium (np. Kraków, Warszawa, Lesniów, Leśna Podlaska).

Definitorium Rada Generała Zakonu. Tą samą nazwą określa się posiedzenie Generała z jego Radą. Generał Zakonu wraz z Definitorium tworzą Kurię Generalną Zakonu. Zobacz: Życie → Władze i struktura Zakonu.

Dyrektorium generalne Zbiór norm interpretujących Konstytucje zakonne w szczegółach.

Eremita Pustelnik (gr. ἐρημίτης eremites, żyjący na pustkowiu), lub anachoreta (stgr. ἀναχωρέω anachoreo – oddalam się, odchodzę). Osoba, która porzuca życie w społeczności, by w samotności (nie w izolacji) kontemplować Boga i modlić się za ludzi. Pierwsi pustelnicy pojawili się w III wieku na terenach Egiptu i Palestyny. Niektórych pustelników otaczano niezwykłą czcią i odbywano pielgrzymki do ich pustelni. Radzono się ich w najróżniejszych sprawach duchowych (zob. apoftegmaty). Eremici wywarli wpływ na tworzenie się zakonów.

Godzina Czytań Matutinum. Jedna z modlitw Oficjum odmawiana o dowolnej porze, dawniej w nocy. Składają się na nią: hymn, trzy psalmy, obszerne czytanie z Pisma Świętego i drugie z dzieł Ojców Kościoła lub dokumentów Magisterium Kościoła - oba z responsoriami, w uroczystości, święta i niedziele (poza Wielkim postem) hymn Ciebie Boże chwalimy i oracja.

Hebdomadarz Zakonnik, który w chóralnej celebracji Oficjum przewodniczy modlitwie.

Infirmeria Miejsce przeznaczone do opieki nad chorymi w klasztorze. Infirmeriusz - opiekun chorych braci.
 
 Invitatorium Wezwanie odmawiane na rozpoczęcie modlitwy liturgicznej w danym dniu, zawsze poprzedzające pierwszą modlitwę dnia, którą może być Jutrznia lub Godzina Czytań.

Jutrznia Laudes (łac. chwały). Polska nazwa pochodzi od jutrzenki tj. świtu. Jedna z modlitw Oficjum. Odmawiana rano. Składają się na nią: hymn, psalmodia, która składa się z dwóch psalmów, pomiędzy którymi znajduje się pieśń wzięta ze Starego Testamentu, o charakterze podobnym jak psalm, ale spoza Księgi Psalmów, następnie krótkie czytanie biblijne, responsorium, kantyk Zachariasza czyli Benedictus, prośby o uświęcenie dnia i pracy, Modlitwa Pańska, oracja.

Kapituła Kolegialny organ władzy w zakonie. Wyróżnia się różne rodzaje kapituł ze względu na czas zawiązywania, cel czy rangę. Najważniejszą z nich jest kapituła generalna - najwyższa po papieżu władza zakonu, zwoływana w celu wyboru nowego generała zakonu, lub w celu omówienia ważnych spraw zakonu (kapituła nadzwyczajna). Są też kapituły niższej rangi. - Zgromadzenie delegatów z prowincji zakonnej, czyli z określonego kraju lub obszaru, nosi nazwę kapituły prowincjalnej. Najniższy szczebel to kapituła domu, do której należą zakonnicy danego klasztoru.

Klauzura Część klasztoru dostępna tylko dla osób zakonników. Ważność klauzury także we współczesnym chrześcijaństwie na nowo ukazał Jan Paweł II w apostolskiej adhortacji Vita Consecrata (Życie konsekrowane). Papież wskazał m.in. że klauzura służy skupieniu swojego życia na kontemplacji Chrystusa. Pozwala także doświadczyć kenozy, ogołocenia Chrystusa (por. Flp 2,7).

Klęczki jasnogórskie Litania Loretańska śpiewana zwłaszcza na Jasnej Górze (po łacinie na chorałową melodię paulińską). Na nabożeństwo składają się także: Sub Tuum praesidium, Monstra Te, Orationes, Chorale, Psalmus 130, Salve Regina. (Zobacz artykuł)

Kompleta Completorium (łac. dopełnienie, dokończenie). Jedna z modlitw Oficjum odmawiana bezpośrednio przed snem (hymn, rachunek sumienia, psalmodia, krótkie czytanie biblijne, responsorium, Nunc dimittis - czyli pieśń Symeona, oracja, na koniec antyfona do Matki Bożej).

Konstytucje zakonne Przepisy regulujące życie zakonne. Interpretacja Reguły w bardziej szczegółowych kwestiach prawnych i codziennego życia.

Lectorium Miejsce, z którego wyznaczony zakonnik czyta Pismo św. i lekturę podczas posiłków w refektarzu a także czytelnia w bibliotece.

Martyrologium Żywoty świętych, których wspomnienia, święta lub uroczystości przypadają na dany dzień. Odczytywane jest podczas kolacji w refektarzu.

Nieszpory Vesperae (łac. wieczorne). Jedna z modlitw Oficjum. Nieszpory są odmawiane wieczorem, tradycyjnie o zachodzie słońca, lub na zakończenie dnia pracy. Zbudowane są podobnie jak Jutrznia, psalmodia składa się z dwóch psalmów i pieśni z Nowego Testamentu, a w miejscu Benedictus jest Magnificat, czyli pieśń Maryi; po niej następują prośby ułożone na wzór modlitwy powszechnej, Ojcze nasz i oracja.

Oficjum Modlitwy Liturgii Godzin przypisane poszczególnym porom dnia. Modlitwa liturgiczna Kościoła. Wyróżnia się ona spośród czynności liturgicznych szczególnie tym, że uświęca wszystkie pory dnia i nocy, jak o tym świadczy starożytna tradycja chrześcijańska.

Portator Zakonnik, który podczas posiłków w refektarzu podaje do stołów.

Precedencja Starszeństwo, kolejność powołania.

Profesja zakonna Konsekracja zakonna. Czasowe lub wieczyste śluby zakonne czystości, ubóstwa i posłuszeństwa. Na ten temat zobacz: Adhortacja Redemptionis Donum.

Recto tono Śpiew (recytatyw) na jednym tonie.

Refektarz Jadalnia klasztorna.

Reguła Zbiór podstawowych zasad regulujących życie zakonu. Reguła, którą posługują sie Paulini, została napisana przez św. Augustyna z Hippony w latach 397-400. Augustyn jako biskup zorganizował swój dom biskupi jak klasztor, a swoje przemyślenia i doświadczenia zapisał właśnie w Regule. Życie zakonne winno się według niej cechować jednością we wspólnym życiu, zaś poszczególne wskazania są bardzo praktyczne i dostosowane do apostolskiego charakteru życia zakonnego. Regułą tą posługują się także m.in. augustianie, dominikanie i kanonicy regularni. W przeszłości zachowywały ją także zakony rycerskie.

Tony gregoriańskie Melodie chorału gregoriańskiego przewidziane do śpiewu psalmów.

Wirydarz Wewnetrzne podwórze w klasztorach budowanych na planie kwadratu lub prostokąta. Np. Jasna Góra, Skałka w Krakowie, Leśniów, Wieruszów, Włodawa i klasztor św. Barbary w Częstochowie.