Zakon Świętego Pawła Pierwszego PustelnikaSolus Cum Deo Solo

Ordo Sancti Pauli Primi Eremitae - Zakon Świętego Pawła Pierwszego Pustelnika

Liturgia dnia

Dziś o powołania i za powołanych modlą się:

Video




TERMINY
rekolekcji

Transmisja z
Kaplicy Matki Bożej
na Jasnej Górze


stat4u

Duchowość » Św. Paweł Pustelnik » Dzieje relikwii św. Pawła Pustelnika

Pustelnia św. Pawła w Tebach

Deir Anba BulaŚw. Paweł większą część swoich lat przeżył na pustyni i tam został pogrzebany przez św. Antoniego. Od roku 341 grota, w której mieszkał św. Paweł wraz z jego mogiłą stały się ośrodkiem kultu wśród pustelników. Nie posiadamy żadnych konkretnych przekazów, co do samych form pierwotnego kultu. Jest jednak rzeczą pewną, że już w V w. został tam zbudowany klasztor ku czci św. Pawła, w miejscowym języku zwany Deir Anba Bula lub Deir an Numur (klasztor tygrysów) dla podkreślenia jego skalistego i mało dostępnego położenia. Klasztor oddalony jest ok. 30 km od Morza Czerwonego, naprzeciw Góry Synaj. Z tego wczesnego okresu zachowała się relacja z pielgrzymki odbytej przez niejakiego Antonino Martire, który nawiedził grób św. Pawła w latach 560 - 570. Inne materiały kronikarskie mówią, że pierwszymi gospodarzami klasztoru byli mnisi melchiccy, czyli wierni orzeczeniom Soboru Chalcedońskiego (451). Klasztor św. Pawła wiele ucierpiał ze strony Beduinów. Szczególnie tragiczne napaści były w roku 1487, kiedy to wielu mnichów zamordowano, a sam klasztor ograbiono i częściowo spalono. Do jego duchowego oraz materialnego odrodzenia przyczynił się Patriarcha Aleksandrii Gabriel VII (1528 - 1568). Niestety, inne dwa podobne najazdy na klasztor powtórzyły się w II poł. XVI w., kładąc całkowity kres życiu tego wspaniałego ośrodka monastycznego. Po ok.120 latach upadku klasztoru, został on na nowo odrodzony dzięki staraniom PatriaGrota św. Pawła dziśrchy Jana XVI, który w 1701 r. zasiedlił go mnichami z pobliskiego klasztoru św. Antoniego. Do tej pory klasztor prowadzi swoją działalność. Zamieszkały jest przez ok. 30 koptów.  

Klasztor NMP Peribleptos w Konstantynopolu

Klasztor ten stał się w I poł. XII w. nowym miejscem przechowywania relikwii św. Pawła Pustelnika. O. Grzegorz Gyöngyösi, szesnastowieczny kronikarz Zakonu, tak o tym pisze: „Cesarz konstantynopolitański Emanuel dowiedziawszy się o cudach, jakie działy się mocą Bożą za przyczyną św. Pawła, radował się blaskiem tak wspaniałego światła. Pragnąc dać poznać publicznie świętego Starca, polecił sprowadzić go do stołecznego Konstantynopola i złożyć w kościele Najświętszej Maryi Panny, zbudowanym przez tegoż cesarza.” Nadto wspomina się, że w tym czasie od ciała Świętego odłączono jego czaszkę i w nieznanych bliżej okolicznościach przewieziono ją do Rzymu. W Konstantynopolu relikwie pozostały do roku 1240, kiedy to wenecjanin Jakub Lanzzeolo wysłał je - podaje Gyöngyösi - do opata Piotra i mnichów klasztoru Najświętszej Panny, pod rękojmią dokumentu na piśmie i świadków. Tak zatem relikwie naszego św. Pawła musiały znów odbyć długą podróż.  

Kościół św. Juliana męczennika w Wenecji

Kościół sw. Juliana w WenecjiNie bez przyczyny drogocenne relikwie św. Pawła zostały złożone w kościele św. Juliana, który wznosi się nieopodal wspaniałej bazyliki św. Marka. Otóż św. Julian, tak jak św. Paweł, był Egipcjaninem i należał do znanych postaci Kościoła w Aleksandrii. Kult św. Pawła był bardzo żywy, skoro w XVI w. poświęcono mu nowy główny ołtarz w kościele św. Juliana. W jego nastawie do dziś dnia można oglądać piękny marmurowy sarkofag z podobizną Świętego oraz z bogatą symboliką - aniołowie podtrzymują sarkofag, który wspiera się na lwach. Nad samym zaś sarkofagiem widnieje wspaniały obraz przedstawiający św. Pawła w towarzystwie męczenników św. Juliana i św. Floriana. Św. Paweł został obrany patronem dwóch cechów rzemieślniczych działających w Wenecji: wytwórców latarni, które oświetlały kanały miasta oraz producentów grzebieni, a może nawet i samych fryzjerów. Ci ostatni z pewnością kierowali się przedstawieniem ikonograficznym Świętego Pustelnika, wyróżniającego się długim i bujnym zarostem. Kult św. Pawła przetrwał w Wenecji aż po XIX w. W1850 r. na polecenie Patriarchy Jakuba Monico dokonano rekognicji relikwii św. Pawła. Napotykamy tu pewną trudność historyczną. Wiadomo bowiem, że źródła węgierskie i cała tradycja paulińska mówią o przeniesieniu tychże relikwii z Wenecji do Budy już w 1381 r. Przypatrzmy się zatem tej oficjalnej wersji, śledząc wędrówkę relikwii św. Pawła na Węgry, aby móc następnie wysunąć pewne wnioski.  

Klasztor św. Wawrzyńca w Budzie na Węgrzech

Król Węgier i Polski Ludwik Wielki, odnosząc zwycięstwo w konflikcie zbrojnym z Republiką Wenecką, na mocy zawartego traktatu pokojowego wymusił od Wenecjan wydanie relikwii św. Pawła Pustelnika. W relacji o. Gyöngyösiego czytamy: W roku 1381 za panowania Ludwika króla Węgier i na jego rozkaz, biskup Pecs Walentyn i biskup Zagrzebia Paweł z pewnymi dostojnikami królestwa, otrzymali ciało Świętego od wielmożów weneckich i przewieźli je z kościoła św. Juliana z dwoma innymi ciałami świętych niewiniątek. Uczynili to w sekrecie pod osłoną nocy, by uniknąć napadu rozsierdzonego tłumu ludzi, którym drogie były te święte szczątki. Stanowiska o rzeczywistym przeniesieniu relikwii Pawła na Węgry bronili również inni historycy z naszego Zakonu: o. A. Eggerer oraz o. M. Fuhrmann. W nurcie tego przeświadczenia należy bez wątpienia umiejscowić sam fakt rozwoju kultu św. Pawła w kościele klasztornym św. Wawrzyńca w Budzie. Przy wspaniałym sarkofagu, w którym złożono relikwie Świętego, odnotowali kronikarze wiele łask i cudów. Niestety, podczas inwazji Turków na Węgry w 1526 r. relikwie, które ukryto na zamku w Trenczynie, spłonęły podczas oblężenia miasta. Jak zatem pogodzić dwie tradycje - wenecką i węgierską, co do faktu przeniesienia relikwii w 1381 r.? Wychodząc z założenia, że prawda bardzo często znajduje się po obu stronach, udałem się osobiście do Wenecji, aby znaleźć jakieś racjonalne wytłumaczenie powyższej trudności. Moja ciekawość wzrosła tym bardziej, kiedy dowiedziałem się od Albino Tenderini, odpowiedzialnego za relikwie w Patriarchacie Weneckim, że współcześnie dokonano oględzin domniemanych relikwii św. Pawła w kościele św. Juliana. Badań tych dokonał w dn. 22 grudnia 1992 r. ks. prof. Renato D’Antiga z Uniwersytetu w Padwie. Jego wnioski były fragmentaryczne, ponieważ nie chciał uszkodzić zabytkowej figury z wosku i tkaniny, w której były zaszyte całe relikwie. Ograniczył się jedynie do łatwo dostępnej kości czaszki, która wskazywała na osobnika męskiego w wieku niedojrzałym. Poza tym doświadczony Mons. Tenderini udzielił mi cennych sugestii. Znał on dobrze mentalność i religijność dawnych wenecjan oraz stosunki kulturowe, jakie panowały w tym mieście w XIV w. Dlatego postawił pod znakiem zapytania tezę o wydaniu Węgrom wszystkich relikwii św. Pawła. Tak więc zrodziło się przypuszczenie, iż tylko pewne fragmenty ciała św. Pawła zostały przekazane na Węgry w roku 1381.  

Rekognicja relikwii św. Pawła w Wenecji

W liście z dn. 11 grudnia 1996 r. skierowanym do Patriarchy Wenecji kard. Marka Cé przedstawiłem zainteresowanie naszego Zakonu relikwiami św. Pawła Pustelnika. W odpowiedzi Mons. Ronzini, kanclerz Kurii Patriarchatu, wyznaczył spotkanie w Wenecji na 21 stycznia 1997 r. Dnia 29 stycznia 1997 r., wystosowałem ponownie prośbę o formalną rekognicję relikwii św. Pawła. Jako ekspert został zaproponowany ks. prof. Enzo Facchini, dziekan Wydziału Antropologii Uniwersytetu w Bolonii. Dnia 5 lutego 1997 r. Kuria Wenecka wydała pozwolenie i 1 marca została przeprowadzona rekognicja zawartości sarkofagu w kościele św. Juliana. Pierwsze oględziny prof. Facchiniego pozwoliły wyróżnić w sarkofagu szczątki trzech różnych osób płci męskiej. Dla dokładniejszych ekspertyz zostały pobrane fragmenty relikwii. Wszystkich nurtowało pytanie - dlaczego znajdują się tutaj szczątki aż trzech różnych osób? Może odpowiedzi należało szukać w relacji samego o. Gyöngyösiego: otrzymali ciało Świętego ... i przewieźli je z dwoma innymi ciałami świętych niewiniątek. Dnia 16 lutego 1998 r. Kuria Patriarchalna została poinformowana o rezultacie szczegółowych badań dokonanych na podstawie pobranych próbek z sarkofagu. Jest to odkrycie rewelacyjne - jak powiedział prof. Morini z Bolonii, członek komisji - wśród ludzkich kończyn są kości kończyn dolnych osobnika męskiego w wieku starczym, mającego ponad 80 lat. Datacja tych kości metodą węgla (C 14) wskazała na przedział czasowy, w którym żyła ta osoba: pomiędzy końcem pierwszego wieku a pierwsza połową czwartego wieku po Chrystusie. Ukoronowaniem tych poszukiwań i starań było oficjalne przekazanie relikwii św. Pawła Pustelnika przez Patriarchę kard. Marka Cé Zakonowi Paulinów w dn. 10 czerwca 1998 r. i przewiezienie ich do naszego paulińskiego klasztoru w Rawennie.  Bazylika w Ravennie

Bazylika S. Maria in Porto w Rawennie

Monumentalna bazylika - Sanktuarium Matki Bożej Greckiej (Madonna Greca) jest aktualnie miejscem gdzie odbierają cześć relikwie św. Pawła I Pustelnika. W Roku Wielkiego Jubileuszu, z którym zbiegła się również rocznica 900-lecia samego Sanktuarium, umieściliśmy artystyczną trumienkę - relikwiarz pod głównym ołtarzem bazyliki. Trumienka jest zaprojektowana i wykonana w brązie przez krakowską rzeźbiarkę Annę Praxmayer. Doniosłym wydarzeniem było jej poświęcenie przez papieża Jana Pawła II na Placu św. Piotra w Rzymie. Św. Paweł I Pustelnik jest więc w Rawennie poprzez znak swoich relikwii. Staje się tam coraz bardziej znany wśród wiernych,Relikwiarz św. Pawła w Ravennie również dzięki posłudze duszpasterskiej swoich duchowych synów. Jego wstawiennictwu powierzamy nasz Zakon oraz wszystkich pielgrzymów, którzy nawiedzają Sanktuarium na szlaku prowadzącym do Rzymu.

o. Tomasz Ciołek OSPPE